اين سرزمين ريشه در تاريخ دارد و روزگاري پرچم مرکز استان کرمان در اين شهرستان به اهتزاز در آمده و از اين جهت نيز صاحب مرتبه تاريخي است.
سيرجان، امروز با دارا بودن موقعيت استثنايي از قبيل معادن فولاد گل گهر، پسته زارهاي کلان، قرار گرفتن بر سر راه هاي يزد، بندرعباس، کرمان و شيراز، برخورداري از فرودگاه، راه آهن، منطقه ويژه اقتصادي، مراکز علمي و مدارس عالي مختلف افقي روشن روياروي خود دارد و به آينده اي مي نگرد که بتواند آن را رشک روزهاي روشن و پرفروغ گذشته سازد و به جايگاه رفيعي که شايسته آن است، دست يابد.
تاريخ ديار سيرجان همچون مام خود کرمان سرشار از فراز و فرود و حوادث تلخ و شيريني است که متاسفانه فصل هاي تلخ آن نسبت به شهد شيريني اش بيشتراست.
جنگ ها، قحطي ها، قتل عام ها و دربه دري هاي مردم اين ديار تاريخ مردم منطقه را حال و هوايي غم آلود بخشيده، اما اين ها همه سند عزت و افتخار مردمي است که با صبوري در برابر سختي ها ايستادند و صحيفه پايداري خود را رقم زده اند.
قديمي ترين سند تاريخي درباره سيرجان نوشته "ابن اثير" است که مي نويسد: "گشتاسب يکي از پادشاهان قديم ايران بود و دين سليمان را داشت، دين زرتشت را پذيرفت و در کوهستاني که "تمبور" نام داشت جاي گرفت و در حالت تقيٌه به عبادت مشغول شد".
به عقيده استاد باستاني پاريزي، اين کوه همانست که در مشرق سيرجان و حدود چهار گنبد قرار گرفته و به همين نام مشهور است.
اين سرزمين کهن آثار و بناهاي تاريخي بسياري را در گوشه گوشه خود عزيز داشته که هر يک سندي پر افتخار از تمدن و تاريخ اين ديار است.
"قلعه سنگي" يکي از آثار تاريخي اين شهرستان است که بر روي کوه سفيد آهکي و در وسط جلگه سيرجان واقع شده است.
اين قلعه نظامي بوده و ساختمان هاي شهر در اطراف آن بنا گرديده است و خانه هاي اعيان و اشراف در قسمت جنوبي اين قلعه قرار دارد.
در اين قلعه زندانيان نيز نگهداري مي شدند و بر اساس شواهد تاريخي افرادي چون "امير مبارزالدين محمد مظفر"، "خلف بن احمد" و "سلطان شاه" در اين قلعه زنداني بوده اند.
"منبر سنگي" از ديگر آثار تاريخي اين شهرستان است که در قسمت شمال قلعه سنگ و در مسجدي واقع شده که منبري از سنگ در آن قرار گرفته که در نوع خود بي نظير است.
آثاري که در سطح جنوبي اين منبر با خط نسخ نوشته شده و اکنون نيز قابل خواندن است بيانگر آنست که اين مسجد در زمان "سلطان احمد مظفري" بنا گرديده و تاريخ آن نيز 789 هجري قمري عنوان شده است.
به عقيده استاد باستاني پاريزي ، اين مسجد با مسجد پامنار کرمان عمري يکسان دارند.
اثر تاريخي "شاه فيروز" که در 12 کيلومتري جنوب شرقي سيرجان واقع شده از بناهاي چهار طاقي با هشت ستون و سقف گنبدي است.
اين بنا بر بالاي تپه اي در حاشيه محور سيرجان به بافت و در سه کيلومتري شرق امامزاده علي و قلعه سنگ است.
برخي به اشتباه افسانه "گنبد جبليه" کرمان را به اين بنا نيز نسبت داده و بر اين عقيده اند که در ساخت آن نيز از شير شتر استفاده شده است.
چهار ستون اين ساختمان خراب شده و فرو ريخته اما قسمتي از گنبد آن هنوز بر روي چهار ستون مستحکم ديگر باقيمانده است.
پوشش داخلي سقف به شکل بناهاي اسلامي تزيين و ساخته شده است.
با اين همه عده اي بر اين عقيده اند که اين مکان مقبره "ابوکاليجار" پسر "عضد الدوله ديلمي" است که بر اثر خوردن گوشت آهو بيمار و در اين مکان از دنيا رفته است.
در اين ميان رونق اقتصادي سيرجان دردوران هاي گذشته موجب احداث کاروانسراهايي شده که معروف ترين آنها عبارتند از "کاروانسراي آقا ابراهيم"، "کاروانسراي لاري ها"، "کاروانسراي تخشيد"، "کاراونسراي سيد ابوالحسن نبوي"، "کاروانسراي سرهنگي"، "کاروانسراي نشاط"، و "کاروانسراي گدارخانه سرخ" مي باشند.
البته بسياري از اين کاروانسراها رو به ويراني نهاده و برخي از حجره هاي پررونق آن اکنون به عنوان انباري استفاده مي شود.
در ميان کاروانسراهاي ياد شده، مجموعه هايي وجود دارد که از ارزش خاصي برخوردارند.
"بازار سيرجان" نيز با قدمتي حدود 150 سال از جمله اماکن تاريخي و اقتصادي اين شهر است که با سقف هاي گنبدي و نماي زيباي قديمي از جلوه هاي اين شهر به شمار مي رود.
در انتهاي اين بازار دبستان "احمدي" قرار دارد که نخستين مدرسه به سبک جديد در سيرجان است که در سال 1295 هجري قمري در زمان "احمد شاه" بنا شده است.
در کنار آن مسجدي قرار دارد که هنوز محل عبادت کسبه است.
به اين ترتيب مي توان گفت، بازار سيرجان نه فقط پايگاه اقتصاد که روزگاري محور فرهنگ و ايمان نيز بوده است.
هم اکنون اسنادي موجود است که نشان مي دهد بيش از 100سال قبل برخي کسبه اين بازار هر ساله 30 تومان ماليات مي پرداخته اند که اين نشان از رونق کسب و کار در آن روزگاران دارد.
"باغ سنگي" از ديگر جاذبه هاي تاريخي شهر سيرجان است که گرچه سابقه تاريخي ندارد اما خود تاريخي گويا از ستم بدانديشان و شيوه مبارزه اي نو و بي سابقه در مقابل آنها است.
باغ سنگي نمادي از باغ آرزوهاي بر باد رفته و از ياد رفته "درويش خان" است که نام اصلي او "هدايت اسفنديار پور" و شغل اصلي او کشاورزي و دامداري مي باشد.
اين پيرمرد سيرجاني که از نعمت شنوايي و گويايي نيز محروم است گويا سال ها پيش از اين ستمي بر او رفته و باغي را که با هزاران خون دل ساخته و پرداخته بود به زور از او گرفته اند و تمامي تلاش هاي اين انسان کر و لال براي احقاق حق خود بي نتيجه مانده است.
درويش خان با اين يقين که ديگر هيچ ستمگري قصد تصاحب آن را نخواهد داشت، اقدام به ساختن باغ سنگي مي کند و با آوردن سنگ هاي کوچک و بزرگ از راه هاي دور و نزديک و سوراخ کردن برخي از آنها، سنگ ها را به تنه درختان خشک شده آويزان کرده و به اين ترتيب باغي منحصر به فرد ايجاد کرد که نمونه اي ندارد.
اين باغ در بلورد سيرجان قرار دارد و در سال 1342 بنا شده است.
در اين ميان شهرستان سيرجان با دارا بودن بيش از 50 مسجد و مکان متبرک اعتقاد و باور مذهبي مردم اين سرزمين را بيان مي کند.
در اين شهرستان مساجدي چون "مسجد جامع"،"مسجد صفري"،"مسجد قطبي"،"مسجد امام حسن" ، "امامزاده علي" و "امامزاده سيد احمد" چون نگيني گرانبها در دل اين سرزمين مي درخشند.
شهرستان سيرجان از دير باز مهد علم و دانش بوده و شخصيت هاي فرزانه و آگاهي را در دامان خود پرورش داده که آوازه شهرتشان از مرزهاي اين ديار فراتر رفته و آثار ارزنده اي از آنها بر جا مانده است.
"ابوعبداله محمد بن مرزبان سيرجاني"، "ابوعلي حسن بن صوفي سيرجاني"،"زين الدين زيد آبادي " ، "درويش عباسعلي زيد آبادي"، "صهباي سيرجاني"، "حاج بنان مدني"، "لسان العلما" و "محمدعلي آزاديخواه" از جمله چهره هاي ماندگار و نام آوران پرورش يافته اين سرزمين هستند.
شهرستان سيرجان با برخورداري از 7/5 درصد خاک استان کرمان، در زمستان آب و هواي کويري سرد و خشک، در تابستان آب و هواي گرم و خشک و در فصل بهار آب و هواي معتدل و باراني دارد.ک/4
627/659/7440